Jan Gottlieb (Bogumił) BLOCH (1836-1902). Wybitny finansista i przemysłowiec, jeden z pionierów budownictwa kolejowego w Królestwie Polskim i Cesarstwie Rosyjskim, znany jako „król kolei”. Współtwórca instytucji finansowych Królestwa m. in. Banku Handlowego w Warszawie i Towarzystwa Kredytowego m. Warszawy, długoletni prezes Giełdy Warszawskiej, założyciel pierwszego w Polsce Biura Statystycznego. Twórca wielu inicjatyw obywatelskich, z których należy podkreśli wkład w dzieło utworzenia Politechniki Warszawskiej. Autor kilkudziesięciu prac naukowych i studiów z dziedziny kolejnictwa, finansów i kredytu oraz gospodarki ziemią i gospodarki komunalnej, z których dwie zostały odznaczone złotymi medalami na Kongresie Geograficznym i Wystawie Światowej. Czołowy propagator idei pacyfistycznych i uczestnik ruchu pacyfistycznego, autor wielotomowego dzieła Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym, w którym przewidział katastroficzne skutki działań militarnych we współczesnej dobie. Kandydat do pokojowej Nagrody Nobla w 1901 roku. Współorganizator Międzynarodowej Konferencji Rozbrojeniowej w Hadze w 1899 roku. Założyciel pierwszego w historii Muzeum Wojny i Pokoju w Lucernie. Społecznik i filantrop.

 Szkic biograficzny (~ 20 str.)

Szkic został opracowany przez Andrzeja Żora autora książki "Figle historii" powstałej z inicjatywy naszej Fundacji.

Polscy kandydaci do Pokojowej Nagrody Nobla

        Tym zaszczytnym wyróżnieniem uhonorowany został – w ponad stuletniej historii Nagrody – jeden Polak: Lech Wałęsa. Nie on jeden stawał jednak w szranki rywalizacji. O przyznanie Nobel Peace Prize ubiegało się w latach 1901 – 1955 (Komitet Nagrody ujawnia nazwiska nominowanych dopiero po upływie 55 lat) kilku kandydatów wysuwanych przez różne gremia krajowe i zagraniczne.  Pierwszym z nich był Jan Gottlieb Bloch, wybitny przemysłowiec i finansista, budowniczy linii kolejowych w Królestwie Polskim i w Cesarstwie Rosyjskim, zwany popularnie „królem kolei.”  Znalezienie się w gronie nominatów zawdzięcza nie swojej działalności gospodarczej, lecz aktywności w ruchu pacyfistycznym. Koronnym argumentem za wysunięciem jego kandydatury było opublikowanie w 1898 roku fundamentalnego wielotomowego dzieła „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym”, w której udowadniał, iż wskutek postępu techniki współczesne wojny nie mają sensu – prowadzą bowiem do całkowitego wyniszczenia społeczeństw. Żadne z nich bowiem nie jest w stanie udźwignąć ciężaru przygotowań do wojny i do jej prowadzenia. W wojnie tej nie będzie de facto zwycięzców, będą tylko zwyciężeni. Tezy te Bloch popierał skrupulatnie zbieranymi danymi statystycznymi, faktami historycznymi i przewidywaniami prognostycznymi. Już w roku 1901 – w pierwszej edycji Pokojowej Nagrody Nobla – Blocha zgłosiło czterech nominujących: Beart de la Faille – członek Stałego Międzynarodowego Biura Pokoju w Hadze, hrabia Nigra - włoski senator, były ambasador Włoch w Austrii, dwóch Polaków - członków Międzynarodowego Instytutu Prawa – Kasparek i Rostworowski oraz Philippe Sagnac – profesor historii nowoczesnej Uniwersytetu w Lille. List popierający skierował do Komitetu Nagrody także Stanisław Tarnowski – ówczesny Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Powodem wysunięcia kandydatury była – we wszystkich wnioskach – „Przyszła wojna…”. Dzieło Blocha stanowi bowiem do dziś zdumiewający przykład trafności ocen. Pierwsza, a przede wszystkim II wojna światowa udowodniły ponad wszelką wątpliwość, że współczesne wojny są wojnami totalnymi i niosą masową zagładę ludności cywilnej oraz ruinę gospodarki światowej.

    Rywali miał Bloch przednich - wybitnych działaczy międzynarodowego ruchu pacyfistycznego: Bertę von Suttner, Frederica Passy,  twórcę Międzynarodowego Czerwonego Krzyża – Dunanta, przewodniczącego Stałego Biura Pokoju – Ducommuna i wielu innych. W pierwszym roku pojawiło się ogółem 136 nominacji. Kandydatów było oczywiście mniej – niektóre nazwiska (jak choćby Blocha) pojawiały się kilkakrotnie. Z rywalizacji o prestiżowa Nagrodę wyeliminowała Blocha przedwczesna śmierć, zmarł w styczniu 1902 roku, przed rozstrzygnięciem konkursu.

    O dziwo, najczęściej zgłaszanym kandydatem do Pokojowej Nagrody Nobla spośród Polaków był Ludwik Zamenhoff – warszawski lekarz, twórca międzynarodowego języka esperanto. Lingua franca służyć miała – zdaniem rekomendujących - porozumieniu ludzi różnych narodów i kultur.  Pojawiał się w nominacjach aż 14 razy, w różnych latach, od 1907 do 1914 roku. Wśród kandydatów znaleźli się także: profesor prawa Uniwersytetu we Lwowie Oswald Balzer (1926),  Józef Polak (1928) – aktywista ruchu na rzecz pokoju i Józef Piłsudski (1934).

Więcej na:

 http://nobelprize.org/nomination/peace/database.html